Blij worden met jezelf doe je zó
16 september 2026
Tegen onze vriendinnen zeggen we: ‘goed gedaan’, maar bij onszelf zien we vooral wat er beter had gekund. Waarom zijn we zo streng voor onszelf en hoe kun je dat veranderen? Coach Sanne van Arnhem vertelt hoe je kunt leren iets blijer met jezelf te zijn.
Ik ben weer eens te laat aan iets begonnen, ik moet productiever zijn, socialer, attenter (waarom ben ik nou weer vergeten een kaartje te sturen naar die vriendin die thuis zit met een frozen shoulder?), meer wandelen op een dag want ik heb een zittend beroep, vaker naar de sportschool anders is het zonde van mijn abonnement, ik moet vaker echt mijn best doen om me leuk aan te kleden, vaker m’n nagels lakken, minder geld uitgeven in de horeca braaf elke dag mijn tanden stoken. En ga zo maar door.
Van die verwijten die vooral vrouwen zichzelf geregeld maken. Veel vrouwen zijn opvallend streng voor zichzelf. Over hun uiterlijk, karakter, werk, sociale leven, relaties of gewoon… over alles tegelijk. En hoewel zo’n kritische innerlijke stem soms motiverend lijkt, is-ie vooral ontzettend vermoeiend. Volgens Sanne van Arnhem, coach, spreker en auteur van onder meer Gedachten zijn klootzakken en Jemig wat ben ik enig: waarom we zo streng zijn voor onszelf – en hoe dat anders kan, levert het vooral onzekerheid, stress en eindeloos gepieker op. Terwijl: als je blij bent met jezelf, ben je flexibeler, creatiever en minder bang om fouten te maken.
Menselijke eigenschap
Als streng zijn voor onszelf zo nadelig is en blij met onszelf zijn zo positief: waarom hebben we dan de hele dag kritiek op onszelf? En waarom is het zo hardnekkig? Volgens Van Arnhem heeft dat zowel met nature als met nurture te maken. “We zijn groepswezens”, legt ze uit. “Opvallen of uit de groep vallen, betekende vroeger: verstoten worden. Dat zou je letterlijk niet overleven.” Volgens Van Arnhem vergelijken we onszelf voortdurend met anderen, vaak zonder dat we het doorhebben. Doe ik het wel goed genoeg? Pas ik er wel bij? Ben ik niet te veel, te luid, te dik, te chaotisch, te gevoelig? Dat is dus deels aangeboren gedrag. “We meten ons constant aan onze omgeving, uit een soort overlevingsinstinct”, zegt ze. “Zelfs mensen die zichzelf uniek en onafhankelijk vinden, meten zich vaak alsnog aan een bepaald beeld van iemand die uniek en onafhankelijk is.”
Daarnaast is het voor een groot deel aangeleerd, zegt ze. Dat begint vaak bij je opvoeding. Zo kan iemand die opgroeide in een gezin waar discipline, prestaties of orde belangrijk waren, die strengheid later op zichzelf gaan toepassen. En die kritische stem van haar ouders overnemen. Ook hechting speelt een rol in hoe streng je later voor jezelf wordt. Van Arnhem verwijst naar de hechtingstheorie van de Amerikaanse psycholoog Mary Ainsworth en de Britse psychiater John Bowlby. Zij ontdekten in de jaren dertig van de vorige eeuw hoe belangrijk de band tussen een kind en de ouders of verzorgers is en hoeveel invloed die relatie heeft op hoe iemand later met zichzelf en anderen omgaat. Bij mensen met minder veilige hechtingsstijlen ontstaan vaker perfectionisme en aangepast gedrag. “De strebers en de pleasers zitten een beetje in die hoek”, zegt ze. “En dat bepaalt natuurlijk ook heel erg hoe streng je voor jezelf bent.”
Niet voldoende aan de norm
Waar die zelfkritiek precies over gaat, verschilt vervolgens enorm per persoon. Volgens Van Arnhem spelen naast de opvoeding ook maatschappelijke normen daarbij een grote rol. Zelfs als je bent opgevoed door ruimdenkende ouders, kun je alsnog het gevoel krijgen dat iets aan jou niet helemaal voldoet aan de norm. Dat kan gaan over je uiterlijk, je karakter, je seksualiteit, je emoties of de manier waarop je leeft. Sociale media versterken die onzekerheden vandaag de dag opnieuw. “Als algoritmes merken dat jij gevoelig bent voor bepaalde onzekerheden, krijg je daar juist steeds meer van te zien. En dat is ook gevaarlijk.”
Word je eigen beste vriendin!
Terwijl we dus streng zijn voor onszelf als we ‘afwijken’ of niet aan onze hoge standaard voldoen, zijn we opvallend genoeg veel milder voor anderen. Een vriendin die twijfelt aan zichzelf, krijgt waarschijnlijk eerder een peptalk dan kritiek. Volgens Van Arnhem heeft dat deels te maken met hoe ons brein werkt. “Als je van een afstandje naar een vriend of vriendin kijkt, gebruik je een ander deel van je brein”, legt ze uit. “Als je zelf emotioneel bent – verdrietig, boos, gefrustreerd of chagrijnig –, dan is je amygdala vooral aan het werk.
Dat is het deel van je brein dat emoties en stressreacties verwerkt en snel alarm slaat bij gevaar of spanning. Dat krijgt voorrang, dus rationeel denken wordt dan moeilijker.” Dat merkt iedereen weleens tijdens een ruzie of stressvolle situatie. “Dan zeg je niet per se de handigste dingen van je leven.” Bij anderen lukt het vaak beter om wél rustig en genuanceerd naar de situatie te kijken. Je kijkt er dan meer vanaf een afstand naar. “Als je naar een vriend of vriendin kijkt, kun je wel empathisch zijn, maar kun je ook meer het rationele deel van je brein aanboren”, zegt Van Arnhem. Daar zit dan ook een belangrijke les in: proberen om iets vaker naar jezelf te kijken zoals je naar een goede vriendin zou kijken. Met meer mildheid, nuance en begrip. Maar ja, hoe doe je dat? “Geef jezelf letterlijk het advies dat je aan die goede vriendin zou geven. Misschien eventjes zeggen: ‘Eet iets, drink iets. Doe maar even wat rustiger aan’.”
Wees nieuwsgierig
Volgens Van Arnhem draait het uiteindelijk om drie stappen: jezelf kennen, jezelf begrijpen en voor jezelf zorgen. Dat begint bij leren herkennen wat er in jezelf gebeurt. “Wat heb je voor kritische gedachten over jezelf? Besef dat die niet per se de waarheid zijn”, legt ze uit. De volgende stap is begrijpen waar die gevoelens of patronen vandaan komen. Waarom raak je zo onzeker van kritiek? Waarom leg je de lat steeds zo hoog?
Het kan helpen om nieuwsgierig en beschouwend naar jezelf te kijken, in plaats van veroordelend”, zegt ze. “Dus echt jezelf als een soort studie-object bekijken: hoe komt dat nou eigenlijk?” Pas daarna komt de derde stap: voor jezelf zorgen. Dus niet automatisch meegaan in oude patronen van piekeren, perfectionisme of jezelf afkraken, maar bewust iets anders kiezen. Even rust nemen bijvoorbeeld. Of accepteren dat je gewoon een slechte dag hebt. “Dat kan. Dat heeft iedereen weleens”, zegt Van Arnhem.
Zelf optimatie
Als je liever voor jezelf wilt zijn, is het een valkuil om door te schieten. Om jezelf dan ook weer te veroordelen als dat even niet lukt. “Dan zet je eigenlijk een soort verdubbelaar aan”, zegt ze lachend. “Dan voel je je rot óver het feit dat je je rot voelt.” Daarom is het volgens Van Arnhem ook belangrijk om ‘blij zijn met jezelf’ niet te zien als een nieuwe prestatie die je moet leveren. Alsof je altijd positief, rustig en volledig zen in het leven zou moeten staan. Volgens haar slaan we daardoor soms door in zelfoptimalisatie. Van ijsbaden tot extreme challenges en eindeloze selfcare-routines: alles lijkt erop gericht om een betere versie van jezelf te worden. “Je hoeft niet over hete kolen te lopen om meer zelfvertrouwen te krijgen.” Waarschijnlijk betrap je jezelf morgen nog steeds op gedachten als: ik had productiever moeten zijn, sportiever, socialer of georganiseerder. Maar misschien helpt het al als daar af en toe een andere stem tegenover staat. De stem van je beste vriendin. Of de stem die zich afvraagt: is dit echt waar? Sanne van Arnhem: “Het doel is niet je nooit meer rot te voelen of nooit meer kritische gedachten over jezelf te hebben. Het gaat erom hoe je daarmee omgaat.”
LEES OOK
Tekst: Yasmine Esser
Uit andere media
Meer van Santé
