Leven zonder koolhydraten: kan dat?

Tekst: Redactie Santé

15 juni 2026

Koolhydraatrijk of -arm eten: wat is goed voor je? Voedingsdeskundige Yneke Kootstra schreef er een heel boek over. Wij stelden haar 5 vragen over een koolhydraatarme lifestyle.

Wat is het koolhydraatdilemma?

Yneke: “Ik riep vroeger zelf altijd: waarom zou je géén koolhydraten eten? Totdat ik voor een voedingstijdschrift de uitdaging aanging om drie weken ketogeen te eten, waarbij je vrijwel alle koolhydraten schrapt. Ik dacht dat het heel zwaar zou worden, maar het viel me alles mee. Niet alleen at ik lekker en had ik amper honger, ik voelde me vooral mentaal en fysiek heel goed. Ik sliep opeens veel beter en had bijna geen migraine meer. En ondanks dat ik veel vet at, bleef mijn cholesterolwaarde subliem, was mijn bloeddruk fantastisch en mijn darmgezondheid. Beter dan ooit. Toen ik na een paar maanden weer ‘normaal’ ging eten, speelde al snel migraine weer op en had ik veel minder energie. Ik ben dus weer verdergegaan met ketogeen eten en nooit meer gestopt. Nu wil ik echt niet zeggen dat iedereen hetzelfde moet doen als ik, maar het heeft wel mijn visie op koolhydraten veranderd. Want als ik ervan opknap, geldt dat ongetwijfeld voor meer mensen.”

Kun je zonder koolhydraten?

“Jazeker. Er bestaan essentiële vetzuren en essentiële eiwitten, maar geen essentiële koolhydraten: je lichaam kan heel goed zelf glucose aanmaken, en vetten en eiwitten leveren voldoende energie om goed te functioneren. Sterker nog: er zijn steeds meer studies die aantonen dat je hersenen, hart en andere belangrijke organen beter functioneren met ketonen – die de lever maakt uit vetten – als brandstof dan glucose. Een jaar of vijf geleden werd door artsen weleens geroepen dat koolhydraatarm eten gevaarlijk is, maar daar komt de wetenschap steeds meer op terug. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat, naarmate je ouder wordt, je lichaam steeds meer insuline moet aanmaken om je bloedsuiker stabiel te houden.

Je vetverbranding gaat ook een beetje achteruit en je mitochondriën – het netwerk van kleine energiefabriekjes in je lijf – werken minder goed. Bij vrouwen gaan de oestrogeenlevels die je beschermen tegen de nadelige effecten van koolhydraten, omlaag. Daardoor kunnen mensen boven de veertig minder goed koolhydraten verwerken, met name als je veel bewerkt voedsel eet. Neem je linzen in plaats van koekjes, dan zul je al veel minder last van bloedsuikerschommelingen – en de daaraan gekoppelde cravings – hebben. Vroeger kon ik nooit een maaltijd overslaan en als ik een eind ging fietsen, moest ik onderweg een krentenbol nemen. Nu kan ik urenlang fietsen op alleen water. Ik eet nog steeds wel een klein beetje koolhydraten, maar voornamelijk uit groente, fruit, noten, pitten en zaden. Niet uit brood, pasta, rijst en aardappels.”

Als je witte pasta, witbrood en witte rijst vervangt door volkoren producten. Kun je dan wél gewoon koolhydraten eten?

“Dat is een mooie eerste stap, maar ik raad toch aan om te proberen of je je koolhydraatinname verder omlaag kunt brengen. Het Voedingscentrum adviseert om tussen de veertig en zeventig procent van je energie uit koolhydraten te halen, maar voor een gemiddelde vrouw is dat echt wel heel veel. Zeker als je achter de computer werkt. Met een mediterraan dieet zonder brood en pasta – dus veel groente, fruit, peulvruchten, olijfolie, vis en noten – verlaag je al die sluimerende ontstekingen in het lichaam waar veel mensen last van hebben en dat helpt bij een keur aan aandoeningen. Doordat je minder insuline aanmaakt, slaat je lichaam bovendien minder vet op, je bloeddruk gaat omlaag. Het heeft dus veel voordelen.”

Hoe zorg je dat je zonder koolhydraten voldoende vezels, vitamines en mineralen binnenkrijgt?

“Door gevarieerd te eten en voor voeding te kiezen met veel nutriënten, zoals noten, groente, fruit, kip, vis, zuivel en eieren. Als je wat meer koolhydraten wilt eten, dan zijn peulvruchten of koolhydraatrijke groenten als zoete aardappel een perfecte aanvulling. Zo krijg je voldoende gezonde vetten, eiwitten en vezels binnen. Het is een misverstand dat je daar volkorenbrood voor moet eten. Dat bevat wel veel vezels, maar is ook bewerkt en zorgt daardoor juist voor veel bloedsuikerschommelingen. Je kunt ook lunchen met een soepje, salade of omelet. Voor de meeste mensen geldt dat als ze onbewerkt gaan eten, de hoeveelheid voedingsstoffen gelijk blijft. Dat kun je met de Eetmeter van het Voedingscentrum heel makkelijk checken.”

Het Voedingscentrum adviseert ook om koolhydraten niet te schrappen…

“Het Voedingscentrum maakt een heel mooie Schijf van Vijf en als iedereen die zou volgen, denk ik dat Nederland veel gezonder zou zijn. Het probleem is dat de meeste mensen niet zo gezond zijn: de helft heeft een BMI boven de 25, miljoenen hebben een chronische aandoening en de meerderheid van de bevolking is ouder dan veertig en reageert daardoor slechter op koolhydraten. Iedereen die niet meer jong en gezond is, raad ik aan om koolhydraten in elk geval te beperken. Zoek begeleiding, want zeker in het begin moet je echt een beetje afkicken en zoeken naar een nieuw, gezond eetpatroon.”

En dít zegt het Voedingscentrum

Woordvoerder Maartje Boot: “Als de Gezondheidsraad op basis van onderzoek een voedingsadvies herziet, vertalen wij dat naar de Schijf van Vijf. Het huidige advies is koolhydraatrijke producten uit de Schijf van Vijf te eten. Je hebt kans op een tekort aan vezels, vitamines en mineralen als je te weinig koolhydraatrijke producten eet. Als je te weinig koolhydraten binnenkrijgt, gebruikt het lichaam spiereiwit als energiebron. Dat wil je niet, want dat gaat ten koste van je spieren.”

Tekst: Marion van Es