Er is geen one size fits all: alles over hormoontherapie bij de overgang

Tekst: Redactie Santé

15 maart 2026

Stemmingswisselingen, opvliegers, slecht slapen en vaginale klachten: de overgang kan een behoorlijk uitdagende periode zijn. Hormoontherapie kan verlichting geven. Maar wat houdt dat precies in?

Hoewel je hormonen tijdens je vruchtbare jaren ook regelmatig schommelen – door de verschillende fasen in je cyclus – is dat niet te vergelijken met de extremere schommelingen in je perimenopauze. In je vruchtbare jaren stijgt oestrogeen in de eerste helft van je cyclus en piekt die rond je eisprong. In de tweede helft stijgt juist het progesteron en daalt oestrogeen iets, maar het blijft wel op een gematigd niveau. Van beide hormonen daalt het niveau vervolgens om de menstruatie op gang te brengen, waarna je oestrogeenwaarden weer toenemen. In de perimenopauze, de fase die vanaf je 40ste kan beginnen en 4 tot 10 jaar kan duren, worden de oestrogeenwaarden onvoorspelbaar. Soms piekt het extreem, maar steeds vaker is de waarde juist laag. Progesteron neemt ondertussen ook af, omdat er minder vaak een eisprong is.

Hinderlijke klachten

De sterk schommelende en uiteindelijk dalende hormoonwaarden kunnen voor allerlei klachten zorgen. Dit komt doordat hormonen betrokken zijn bij heel veel andere lichamelijke processen. Zo stimuleert oestrogeen de aanmaak van ‘geluksstofjes’ serotonine en endorfine. Opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen, slaapproblemen, gewichtstoename en een droge huid zijn de bekendste voorbeelden van overgangsklachten.

De een heeft meer last van deze klachten dan anderen, maar zo’n 80 procent van de vrouwen heeft er in meer of mindere mate last van. 28 procent van hen heeft hinderlijke klachten. “Dit noemen we bewust hinderlijke klachten en niet ernstige”, zegt gynaecoloog Dorenda van Dijken. “Want iedere vrouw bepaalt natuurlijk zelf wat voor haar hinderlijk is. Voor de een is dat drie opvliegers op een dag en voor de ander twintig. Dat kun je niet voor iemand bepalen.” Als je dagelijks leven door de klachten wordt gehinderd, is hormoontherapie een goede optie. Deze therapie houdt in dat de dalende niveaus van je hormonen tijdelijk worden aangevuld met hormonen in een medisch middel, waardoor de sterke schommelingen verminderen en klachten afnemen. Het kunnen tabletten, pleisters, gels of sprays zijn, waar een vorm van oestrogeen of progesteron in zit.

Lees ook: ‘Dit gebeurt er tijdens de overgang in je hoofd’

Hormoontherapie heeft een slecht imago

Ondanks het gunstige effect op overgangsklachten, heeft hormoontherapie niet een smetteloos imago. Dat komt onder andere door een oud onderzoek uit de Verenigde Staten, aldus Van Dijken. “Daar werden twintig jaar geleden synthetische producten voorgeschreven, met name een heel sterk progestageen (de synthetische vorm van progesteron, red.). Dat bleek toen meer risico op borstkanker te geven. Vervolgens is het verkeerd in de media gekomen, waarbij gezegd werd dat hormoontherapie26 keer meer kans op borstkanker gaf. Dat cijfer klopte niet, maar het kwaad was al geschied en hormoontherapie had jarenlang een slecht imago. De onderzoeken werden tevens gedaan met uitsluitend synthetische producten, maar die zijn in Europa nooit op de markt geweest. In Europa schrijven we de veilige vorm voor.”

Veiligste variant

De natuurlijke vorm van oestrogeen heet estradiol. Dit wordt natuurlijk of bio-identiek genoemd omdat het molecuul van estradiol identiek is aan het lichaamseigen molecuul van oestrogeen. “Alle producten die we voorschrijven, zonder uitzondering, bevatten deze natuurlijke vorm van oestrogeen”, legt Van Dijken uit. Vrouwen met een baarmoeder wordt over het algemeen altijd gecombineerde therapie aangeraden, met oestrogeen én progesteron. “Wat betreft progesteron werken we wel met een synthetische variant: dydrogesteron. Dit is de meest veilige variant en we werken hiermee omdat het heel goed beschermt tegen baarmoederkanker.” Vrouwen boven de 50 jaar die deze variant langdurig gebruiken (langer dan 5 tot 7 jaar) en in een hogere dosering, hebben wel een licht verhoogd risico op borstkanker. Heel belangrijk hierbij is wel dat je dit altijd moet ‘individualiseren’: het verhoogde risico hangt sterk van de persoon af. Zijn er bijvoorbeeld nog meer risicofactoren, zoals overgewicht, roken of alcoholgebruik? Het natuurlijke progesteron beschermt minder tegen baarmoederkanker, maar is op zijn beurt weer meer beschermend voor borstweefsel. “Kortom: het is heel belangrijk dat er goed naar de persoon gekeken wordt.”

Gesprek met je huisarts

Van Dijken benadrukt dan ook het belang van een goed gesprek met de huisarts en/of gynaecoloog. “De risico’s moeten goed besproken en in kaart gebracht worden. Het is vervolgens de keuze van de vrouw. Er is heel veel om hormoontherapie te doen. Er wordt vooral op social media van alles beweerd over hormoontherapie. Dat er geen goede richtlijnen zijn bijvoorbeeld, maar dat klopt echt niet. We hebben heel duidelijke richtlijnen en er is een praktische handleiding, waarin is opgenomen welke varianten en welke doseringen wanneer aanbevolen worden. Wereldwijd wordt Nederland echt gezien als een voorbeeld. Daar ben ik heel blij mee, want we waren voorheen juist een land dat terughoudender was.” Welke therapie het beste is, is sterk per persoon verschillend. Van Dijken: “Juist daarom is een goed gesprek zo belangrijk. Het is zorg op maat. Er is geen one size fits all in hormoontherapie.”

Oraal of via de huid

Er zijn twee toedieningsvormen van estradiol: oraal, dus met tabletten, en via de huid. Dat kunnen pleisters, gel en spray zijn. Progesteron is altijd in tabletvorm. Tabletten met de natuurlijke vorm van oestrogeen en de synthetische vorm van progesteron staan in de richtlijnen voor huisartsen als eerste keuze, vanwege die eerder genoemde bescherming tegen baarmoederkanker. “Maar in de praktijk wordt bijvoorbeeld toch vaak gekozen voor de natuurlijke variant van progesteron, omdat die goed helpt bij slaapproblemen en beschermend is voor borstweefsel.” Ook wordt er regelmatig gekozen voor de toedieningsvorm via de huid. “Bij het gebruik van tabletten is het risico op bloedpropjes wat groter”, legt Van Dijken uit. “Daarom wordt vrouwen met een hoge bloeddruk of hoge cholesterol, of wanneer dit in familie voorkomt, vaker aangeraden om voor een behandeling te kiezen met pleisters, gel of spray.” Ook als je last hebt van sterke stemmingswisselingen of te maken hebt met andere lichamelijke problemen naast je overgangsklachten, zoals schildklierproblemen of migraine, kan toediening via de huid beter werken. “Dit komt doordat de huid een wat stabielere afgifte van hormonen geeft.” Met een spray kun je ten opzichte van een gel een nóg lagere dosering hanteren.

Voor- en nadelen

Wat zijn dan de nadelen van pleisters, gel of spray? “Over het algemeen kun je stellen dat een therapie met tabletten eenvoudiger is, je hoeft immers niet iedere dag in de weer met smeersels en sprays. Niet iedereen vindt de gel handig aanbrengen, omdat het een vrij grote hoeveelheid is”, aldus Van Dijken. Pleisters moet je 2 keer per week opnieuw plakken en zie je zitten, dat vinden sommige vrouwen niet fijn. “En sommigen vinden het gewoon makkelijker om elke dag even snel een tabletje in te nemen en klaar.”

Leefstijl en voeding

Heb je erg hinderlijke overgangsklachten, dan hoeft dat overigens niet te betekenen dat je altijd hormoontherapie nodig hebt. Van Dijken raadt aan om eerst goed je leefstijl onder de loep te nemen. “De basis is voeding en leefstijl, dat kan heel veel invloed hebben op je overgangsklachten. Zo weet ik van een huisarts dat veertig procent van haar patiënten al geholpen is met enkel leefstijladviezen.” Bekende triggers zijn koffie (vooral na de ochtend), thee met theïne, gemberthee, alcohol, sterk gekruid eten, roken en stress. “Ook weten we dat een plantaardig dieet echt effectief kan zijn bij overgangsklachten. Net als voldoende in de buitenlucht zijn en de standaard slaapadviezen opvolgen, zoals elke dag op dezelfde tijd naar en uit bed.” Heb je ondanks deze leefstijlaanpassingen toch nog veel last van overgangsklachten, dan is het goed om met je huisarts te gaan praten. “Nog niet iedere huisarts is heel bekend met hormoontherapie, dus het is belangrijk om als vrouw goed geïnformeerd te zijn”, tipt Van Dijken. “Je weet dan beter waar je over praat en kunt al even nadenken over persoonlijke risicofactoren.”

Lees ook: ‘8 tips om je gezonde leefstijl vol te houden op je werk’

Begrippenlijstje

Ben je af en toe even kwijt wat precies hoort bij wat? Hieronder vind je een kort begrippenlijstje.

• Overgang
  Een wat bredere term die de hele fase beschrijft waarin een vrouw van haar vruchtbare jaren naar de menopauze gaat. Dit kan dus de perimenopauze, de menopauze én de post- menopauze omvatten.
• Perimenopauze
  De fase rondom je menopauze. In deze periode schommelen je hormonen en kunnen er overgangs- klachten zijn. Deze fase kan 4 tot 10 jaar duren.
• Menopauze
  Deze vindt plaats als er 12 maanden zijn verstreken na je laatste menstruatie.
• Postmenopauze
  Dit is de fase na je menopauze. Je hebt langer dan 12 maanden geen menstruatie meer en je lichaam past zich aan de lage hormoonspiegels aan. Sommige klachten kunnen nog even aanhouden, maar vaak worden ze flink minder.

Meer weten?

Op de websites Vrouwenindeovergang.nl en Degynaecoloog.nl en in de podcast De overgang op het spreekuur van Huisarts podcast voor patiënten, kun je informatie opdoen voordat je je huisarts spreekt. Spreek je liever met iemand anders? Via Overgangsconsulente.com kun je een (BIG-geregistreerde) verpleegkundig overgangsconsulent bij jou in de buurt vinden. Een verwijzing van je huisarts is niet nodig. Let op: dit wordt niet vergoed vanuit de basisverzekering.

Specialist bij dit artikel

Dorenda van Dijken is gynaecoloog en gespecialiseerd in de problematiek en behandeling van de menopauze.

Beeld: Getty Images
Tekst: Mara Ruijter