Verbittering Tegenslag

Zo ga je om met tegenslag en teleurstelling – en raak je niet verbitterd

We worden allemaal weleens getroffen door het noodlot: een plotseling ontslag, een ernstige ziekte, het verlies van een geliefde. Na verloop van tijd kan de ene persoon de schouders er weer onder zetten, terwijl de ander blijft hangen in verbittering over wat hem is aangedaan. Wat maakt het verschil?  

Voor sommige mensen is het lastig om niet verbitterd te raken als alles tegenzit in het leven. Zo voorkom je het…

Josephine was een voormalig balletdanseres die niet kon leven met de gedachte dat haar gezicht begon te rimpelen. Eind jaren tachtig – ze was in de 60 – nam ze een facelift en ze genoot ervan als mensen haar jonger inschatten. Ze koketteerde met haar goede figuur en dat ze zo soepel in de heupen was. Wel had ze een onverklaarbare pijn in haar been. Een chirurg in Utrecht beloofde haar dat ze voor altijd van de pijn verlost zou zijn als hij een zenuw in haar rug zou doorsnijden. Bij de operatie ging er iets mis en toen ze bijkwam uit de narcose kon ze niet meer lopen. De laatste tien jaar van haar leven zat ze vloekend in haar elektrische rolstoel. Boos, maar vooral verbitterd. Ze had een fantastisch leven gehad, vol aanbidders en avontuur. Maar ze eindigde als een verbitterde vrouw die maar niet kon accepteren welke oneerlijke wending haar leven had genomen.

Verbitterd raken

Er zijn ook mensen die iets vergelijkbaars meemaken en niet verbitterd raken. Wat doen zij anders? Waarin verschillen de verbitterden van de niet-verbitterden? Een fout bij een operatie, een chronische ziekte of zomaar ontslagen worden; we maken allemaal dingen mee die ons gevoel van rechtvaardigheid ernstig op de proef stellen. Woede, gekwetstheid en verdriet zijn logische reacties op zulk onrecht, maar bij de meeste mensen ebben die emoties ook weer weg. De tijd heelt alle wonden. Mensen bij wie die woede niet verdwijnt, raken verzeild in rechtszaken die jaren duren, sturen ingezonden brieven naar de krant of mengen zich dagelijks op forums met lotgenoten. Ze willen de buitenwereld laten weten welk onrecht hun is aangedaan. 

Posttraumatische verbittering

Posttraumatische verbittering noemt de Berlijnse psychiater Michael Linden dat. Hij is een van de eerste wetenschappers die onderzoek deden naar verbittering. Volgens hem wordt verbittering vaak verkeerd gediagnosticeerd. Als depressie bijvoorbeeld. Naar schatting 3 procent van de bevolking zou zo verbitterd zijn dat het hun levensgeluk in de weg staat. En anders dan bij mensen die depressief zijn of een post-traumatisch stresssyndroom hebben, zijn deze mensen niet geneigd om hulp te zoeken. Omdat ze vinden dat de omgeving moet veranderen, niet zij.

Tegenstrijdige gevoelens

Waarom ik? Dat is volgens Linden de grondgedachte van verbittering. Er is je iets vreselijks overkomen en het voelt alsof het je met opzet is aangedaan. Het noodlot moest jou hebben en dat maakt je kwaad, maar ook hulpeloos. Deze tegenstrijdige gevoelens van woede en hulpeloosheid zijn nuttig wanneer je moederziel alleen ergens in de binnenlanden van Canada met je voet in een berenklem terechtkomt. Je bent hulpeloos en je komt nooit meer op eigen kracht weg. De enige kans op redding die je dan nog hebt, is woede. Die gaat samen met zoveel adrenaline – en daarmee toename in spierkracht – dat je die klem wellicht nog met je blote handen zou kunnen opentrekken. Maar in het dagelijks leven heb je weinig aan deze tegenstrijdige emoties.

Vrouw bed verdrietig scheiden breakup day

Eigen schuld

Chronisch verbitterde mensen hebben die emoties ook. Het gevoel dat je geen kant uit kunt, dat het niet je eigen schuld is maar die van de ander. ‘Ze’ moesten specifiek jou hebben en je wilt de wereld graag laten horen hoeveel onrecht en leed je is aangedaan. Waarom moet jou dit overkomen? Het is begrijpelijk dat iemand denkt: waarom ik? Maar even zinnig is de gedachte: waarom ik niet?

Vechten

Verbitterde mensen hebben de neiging om het leed dat hun is aangedaan met zoveel mogelijk anderen te delen. Denk aan de ontslagen medewerker die midden in de nacht besluit om in een ellenlange e-mail zijn boosheid te delen en daarbij het hele bedrijf te cc’en. Of die krantenlezer die elke dag een ingezonden brief stuurt. Voor de omgeving is zulk gedrag niet altijd te begrijpen. Get over it, zeggen Amerikanen dan, laat het achter je. Maar dat is nu net wat verbitterde mensen niet kunnen. Het is alsof ze in hun hoofd vastzitten in die berenklem. Ze blijven vechten om eruit te komen. 

Ziek

Verbitterde mensen voelen zich niet gehoord, niet gezien en vooral niet erkend. Een groep die vatbaar is voor verbittering zijn chronisch zieken. Ziek zijn maakt je kwetsbaar en doet verlangen naar mededogen. Mensen met chronische, onzichtbare pijn worden niet altijd geloofd. De ene dag pijn en de ander dag niet, dat is voor de omgeving maar moeilijk te begrijpen. Als je niet wordt geloofd, geen erkenning krijgt en blijkbaar geen medeleven waard bent, gaat hulpeloosheid gemakkelijk over in verbittering. Je hebt het gevoel dat het leven je buitenspel heeft gezet. Dat veranderen is moeilijk. Maar voor de buitenwereld zou het helpen om te bedenken dat mensen die zich niet gehoord of gezien voelen, of hun leed niet erkend zien, liefde en aandacht nodig hebben. En een luisterend oor.

Lees ook: Sandra werd mishandeld door haar eigen man

Tip van de redactie

Babs Bruyneel belicht depressie als een roep tot verandering. Vanuit persoonlijke ervaring en getuigenissen biedt dit boek inzicht, verbondenheid en oefeningen voor transformatie. Geen eindpunt, maar een kans op een nieuw begin. Voor meer informatie klik op onderstaande button.


TEKST MANON DAELMANS

BEELD GETTYIMAGES

Babs Bruyneel, Ria Maes